Fabula Lignarius

Month: November, 2012

Workshop: Japanese Hip Rafter

From 28th to 31th of January 2013 I will be teaching an intensive training in roof geometry at Dictum in Niederalteich Germany. By making a model of a hip rafter we will explore some important aspects of the Japanese lay-out system. The hip rafter of a roof is a challenging piece to fabricate, especially if one chooses to employ intricate joinery as is the case in the Japanese tradition. Besides the woodworking itself we will delve into many related subjects so the participants will gain a thorough insight and  will understand the essence of the Japanese lay-out system. 

hip detail

Covered topics:

  • half lap joint of the wall plates
  • connection of the hip rafter with the crossing of the wall plates
  • connection of the jack rafters with the hip
  • structurally sound and elegant joinery solutions
  • geometry and the Japanese roof lay-out method

This is just a limited description and only lists the main subjects. We will be discussing much more like tools, efficient cutout methods, use of the sashigane and the urame (back scale), some trigonometry and mathematical approaches to solve cut angles etc.

I really look forward to teaching this course and I am sure it will be a very nice experience both for the participants and myself. The facilities at the Dictum workshop seem to be very nice and such an environment will benefit the participants progress. It will be all about learning, hand tools, concentration and having fun while doing all that.

The price for the workshop is 450€, this includes four full days of training, course material, a printed reference and all the wood to construct the model. For more details you can have a look at their website here.

Japanese roof geometry is often regarded as a difficult subject to understand or master and to a certain extent this is true. On the other hand a normal hip that is angled 45° in plan is not  the most difficult thing to understand or build. With some guidance, decent woodworking skills with hand tools and some focused attention most of us can understand the basics. It is definitely my purpose to demystify the Japanese lay-out system and lay a foundation for further study.

Due to some miscommunication there are some inaccuracies published on the Dictum website. I have no idea about the cause but I suspect they based the description of the workshop on information I had send them earlier. I guess this must have been misinterpreted somehow. I have contacted them regarding this matter but it seems difficult to make any changes and they prefer to keep the description as it is.

Nonetheless I feel that I must correct what is published since I find it important to be accurate about these matters. Based on their description of the course, here is my own and accurate version.

This workshop covers the detailed design and construction of a traditional Japanese hip roof. You will gain an insight into some aspects of Japanese architecture and the Japanese carpentry lay-out system. Using Japanese handtools and basic mathematics, you will learn the required skills to mark and cut the parts. Each student creates a 1:1 roof corner segment, consisting of a wall plate with interconnecting half-lap joints, the hip rafter and added jack rafters.

I must also note that “kikujutsu”, as mentioned in their original description, does not translate as ‘Japanese carpentry’ but as ‘the art of (Japanese) carpentry drawing’. I can only guess where they must have picked up this word since I had not mentioned it to them before.

They also asked me to write a description of myself which was then altered before it was published. Here is the original version. I find it difficult to write about myself in third person and hope that I don’t need to do it too often.

Mathieu Peeters was inspired by crafts from an early age, his father is a sculptor and his grandfather was a furniture maker. After working in the conservation trade he ended up in the California at East Wind inc. a leading company in Traditional Japanese Architecture. There he learned from some very skilled and accomplished carpenters and he now runs his own small company in Belgium. He is very passionate about his work and continues to study as much as he can about carpentry and related subjects so he can pass this on to anyone who is interested. He also teaches young carpenters at a local trade school.

Enough complaints now, let’s get back to the things that really matter and cut some tight joints.

EDIT: Dictum, upon request has kindly offered to change the descriptions and they now accurately represent what we are offering.

If you have any questions regarding this workshop please do not hesitate to contact me or Dictum directly true this form. You are all kindly invited to participate. I can assure you it will be a very rewarding experience.

 

Haak op Bank 4

Het bankhaken project boekt weer vooruitgang. Het prototype is bijna afgewerkt en wat ik van de laatste foto’s kan afleiden zal het een fraai resultaat worden. Om een idee te geven van de afmetingen, ze zijn als volgt: de diameter van de stang is 25mm maar vermits deze rond gesmeed is en da hamerslag zichtbaar zal blijven kan er wel een millimeter verschil op zitten. De lengte van de stang is 36o en de lengte van de arm is 143.

Deze verhoudingen zijn een beetje onorthodox maar ze zullen wel hun voordeel hebben zo zal de arm niet erg ver over het werkstuk hoeven te steken om het te klemmen en zal ik deze gemakkelijk kunnen gebruiken op mijn schaafbalk welke maar 25cm breed is. Ik gebruik namelijk geen werkbank maar werk altijd op schragen en als ik dan toch een grotere oppervlakte nodig heb is het de schaafbalk die dienst doet als werkbank. Een erg flexibel systeem dat ook voortkomt uit de Japanse traditie waar een werkbank zoals wij die kennen met al zijn schroeven en technische hoogstandjes onbekend is.

De lange stang zal het ook mogelijk maken om hoge stukken zoals balken en stijlen er mee vast te zetten. Een timmermans bankhaak dus. De lange steel zorgt ook voor extra gewicht en de hoek en de arm zijn ook al erg zwaar en dit zorgt ervoor dat ik de bankhaak zal kunnen vastzetten door hem gewoon in het gat te laten vallen. Ik veronderstel dat in sommige gevallen het niet nodig zal zijn om er met de hamer op te slaan.

En dan kreeg ik vandaag ook nog deze foto opgestuurd waarop te zien is hoe Joe in de hoek een vingergreep heeft gesmeed. Dit is een detail waar ik niet had om gevraagd maar toen ik het zag vond ik het onmiddellijk een geweldig idee.

Het enige wat er nu nog rest is het vijlwerk en eventueel een oxidelaag aanbrengen. Ik ben er nog niet zeker van of een oxidelaag een goed idee is. Gewoon mooi vijlwerk lijkt me het meest aantrekkelijk momenteel.

Als deze bankhaak een tijdje in gebruik is en ik alle details heb kunnen evalueren zal ik met Joe bespreken hoe we serie kunnen maken van een bankhaak die toegankelijk is voor ieders budget.

Project B²

De frequentie van artikels is de laatste tijd een beetje geslonken. Misschien komt het door het winterweer dat ik na een dag werk vaak moe en soms zelfs een beetje lui ben en liever vroeg naar bed ga met een goed boek dan tijd achter dit scherm te spenderen. Ik mag jullie trouwe lezers echter niet teleurstellen en daarom maak ik toch eventjes tijd om jullie op de hoogte te houden van de laatste ontwikkelingen in Project B.

De laatste weken hebben we het merendeel van het werk in het atelier afgewerkt. Al de houtverbindingen zijn ondertussen afgewerkt en zoals ik in het vorige artikel al schreef komt er veel handwerk  bij kijken dus neemt dit altijd wel wat tijd in beslag.

De verbinding zoals je ze hier ziet is ontleend uit de Japanse traditie en wordt als koshikake kama tsugi aangeduid.Vrij vertaald zou je dit als ‘half-houtse-eenden-nek’ kunnen omschrijven. Er bestaan in de westerse hout tradities gelijkaardige verbindingen die meestal andere proporties hebben maar hetzelfde doel beogen. Ik vind het altijd interessant om op te merken hoe er doorheen de geschiedenis op verschillende plaatsen op onze planeet, in een totaal verschillende culturele en sociale achtergrond, toch gelijkaardige oplossingen worden gevonden voor dezelfde problemen. Dit is echter ook maar gedeeltelijk waar want als men zou kijken naar de details schuilen daar toch ook grotere verschillen dan je zou denken en die zijn niet te verwaarlozen. We hebben het hier nog altijd over houtverbindingen weliswaar. Een uiteenzetting van deze verbinding is echter niet het doel van dit artikel. Mocht er echter meer interesse voor zijn kan ik er altijd dieper op ingaan maar laat dan even een berichtje achter met de expliciete vraag.

Het passen van de spanten en alle afzonderlijke onderdelen was tijdrovend. In dit geval was het door het gebruik van alle diagonalen schoren en korbelen noodzakelijk om alles te passen en tov elkander af te schrijven. We hebben dan ook besloten dat dit niet onze favoriete methode is maar het was niettemin een leerrijke ervaring.

Bijna alle stukken zijn klaar om vervoerd te worden. We hebben nog niet besloten of het met een vrachtwagen of aanhangwagen zal gebeuren. Gisteren bij het vervoeren van de muurplaten naar de bouwplek was het toch een beetje spannend toen we de ring rond Brussel opreden tijdens de ochtendsspits met een net niet overladen aanhangwagen vol Eik.

Op de foto zie je maar een klein deel van de stukken. De ankerbalk in Douglas Fir is sinds gisteren definitief geïnstalleerd. Het was een typische regenachtige Brabantse herfstdag. Letterlijk en figuurlijk hadden we de wind in de rug en konden we de muurplaten, twee stijlen en een ankerbalk installeren net zoals gepland. De Brabantse heuvels zijn een mooie omgeving om in te werken.

We hebben weeral veel geluk met de klant bij dit project. Ons werk wordt erg geapprecieerd en dat geeft extra voldoening en houd onze motivatie goed op peil. Misschien krijgen we zelfs de kans om voor het aanpalende huis een deel van het schrijnwerk te realiseren.

Er resten ons nog enkele kleine taken maar deze nemen vaak ook veel tijd in beslag. Zo moeten we nog enkele onderdelen passen en waar nodig aanwerken, wiggen snijden en de twee mooiste stijlen afwerken die centraal in de schuur zullen staan. Beide stijlen zijn Robinia en zijn eerst met de bijl gekantrecht en daarna met de elektrische schaaf bijgewerkt.

Uiteindelijk worden ze met de chona (=dissel) afgewerkt en naadloos aan een voetsteen aangewerkt. Met de hoofdstijl zullen we iets speciaals doen maar daar kan ik nu nog niets over kwijt en je zal op een volgend artikel moeten wachten voor daar over zal uitweiden. Hier al een voorproefje van het prachtige oppervlak dat met de chona bekomen wordt. Mathijs Huyghebaert is zeer vaardig met de dissel en weet wel raad met de warrige draad en het harde hout.

De ‘lamme kanten’ moeten nog een beetje worden bijgewerkt maar het resultaat zal niet mistaan in het geheel.

Onze planning vertelt ons dat heel de constructie rond midden december zal rechtstaan. Maar je weet hoe dat gaat met theorie versus praktijk, als het weer ons goed gezind blijft zal het wel lukken veronderstel ik.

Project B

Enkele weken geleden zijn we gestart met een nieuw project. Een vakwerk schuur welke tegen een bestaande woning zal worden aangebouwd. Bij gebrek aan inspiratie heb ik de eerste letter van de voornaam van de klant gekozen om het project mee aan te duiden. Ik zal dus enkele artikels posten met Project B in de titel. Het is ook het tweede ‘b’ouwproject waar ik over schrijf op dit blog, aldus..

Vaak gebruikt men vooral Eik voor het vervaardigen van een vakwerk maar in dit geval gebruiken we verschillende soorten. Zo is er voor de stijlen Eik gekozen. Maar andere onderdelen zoals de dekplaten zijn van Douglas Fir gemaakt. Er zitten ook enkele stukken Robinia in en het was al een tijdje geleden dat ik met deze houtsoort herenigd werd. Ik ben altijd razend enthousiast geweest over Robinia door zijn goede kwaliteiten en duurzaamheid maar zoals dat wel vaker gaat met mij onthoud ik vooral de positieve dingen. Zo was de herinnering dat ik er op een zeer krachtige tafelzaag al een blad mee heb verbrand tijdens het schulpen naar mijn selectief geheugen gerangeerd en was ik bijna vergeten hoe hard deze soort voor je handgereedschap kan zijn. Wat ik nog wel wist is dat het prachtig af te werken is met de schaaf als je raad weet met de warrige draad. Bovendien dacht ik voor een onbekende reden dat de Belgische Robinia wel wat zachter zou zijn dan zijn Amerikaanse variant Black Locust. Waar ik dat vandaan haalde mag god weten maar het is uiteraard flauwekul vermits het over hetzelfde genus gaat.

Robinia is geweldig en ik kan iedereen aanraden er zijn huis mee te bouwen. In kleine lettertjes: als je wat extra tijd wil nemen om alle verbindingen uit te snijden.

De ankerbalken werden met de bijl beslagen. Hieronder zie je één van mijn collega’s Mathijs duchtig en vaardig met zijn masakari zwaaien.

Deze eiken stam, welke oorspronkelijk voor brandhout bestemd was, wordt uiteindelijk na vele uren werk…

 

Ze behouden hun natuurlijke vorm welke zeker een meerwaarde aan het resultaat zal geven. Bovenaan zie je de inkepingen voor de kinderbalken waar de vloer op zal rusten. Het is voor deze vloer dat het hoogste gedeelte werd afgevlakt.

Er zullen vier spanten zijn verbonden door regels, de muur- en dekplaten en voorzien van schoren en korbelen ter versteviging. Ondertussen is het project al goed gevorderd en is het merendeel van de onderdelen zoals stijlen, dekplaten en ankerbalken reeds vervaardigd. Het vervaardigen van de stijlen en alle onderdelen die vierkant in sectie zijn gaat altijd goed vooruit. De balken met een natuurlijke onregelmatige vorm kosten meer tijd. Door zijn vorm kan je er niet zo gemakkelijk elektrisch gereedschap op gebruiken zoals de cirkelzaag of een vierkantgatboor. Veel manueel werk met handgereedschap dus.

 

Deze job wordt geleid door mijn collega Ante, als toryo is hij dus verantwoordelijk voor het uitslaan en aftekenen van alle onderdelen en maakt hij de beslissingen over de houtverbindingen en details in de constructie. Over ditzelfde project kan je ook op zijn blog nog wat foto’s vinden. Ik prijs mezelf best wel gelukkig om met zulke fijne mensen te kunnen samenwerken.

Ik ben nu al benieuwd hoe het geheel er zal uitzien het is een veelbelovend project. De Robinia balken zullen spoedig hun warme donkere kleur krijgen. Nu zijn ze nog nat en daardoor erg geel maar over enkele weken zal dat wel veranderen.

 

We zijn op het punt gekomen dat we de verbindingen gaan testen. Normaal gezien doen we dit niet, enkel bij de meeste cruciale verbindingen zoals deze van hoekkepers en andere complexere onderdelen. Vermits alle schoren tov de stijlen en balken worden afgeschreven zullen we het bij dit project wel doen. Het geeft ook de kans om er zeker van te zijn dat alles vlotjes zal passen als het wordt in elkaar gezet. Er staat ons nog wel wat werk te wachten de komende weken maar als alles goed gaat zijn we tegen het einde van de maand het ding aan het rechtzetten.

 

Dit soort werk is niet alleen fysiek maar vereist ook wel concentratie en op het einde van de dag heb ik vaak een gemengd gevoel van voldoening en vermoeidheid. Het is fijn om te weten dat er iemand zal genieten van al het werk dat we nu verrichten. Een goede investering..

De Deur gaat Open

Het deurproject is eindelijk afgerond. Alhoewel, eigenlijk nog niet helemaal. De vaste deurklink welk aan de voorkant moet worden geïnstalleerd werd nog steeds niet geleverd vandaar het zielige houten knopje boven het sleutelgat. Meer dan twee maanden wacht ik hier nu op…

Hier al een voorproefje de definitieve foto’s van alle details en de binnenzijde zullen nog even op zich laten wachten tot als het stukwerk is aangewerkt tegen de omkadering.

 

Het stemde me blij dat de klanten erg tevreden waren en ze waarschijnlijk nog werk door ons willen laten realiseren.