Haak op Bank

by Mathieu

Enkele artikels geleden schreef ik reeds over een jonge smid Joe welke voor een project een partij smeednagels had vervaardigd. Als je nog niet de kans het te bekijken kan je het hier herlezen. Ik was onder de indruk van zijn werk en sindsdien bleven we in contact. Onlangs vroeg ik hem of hij zin had in het volgende smeedproject. Er zijn nog een hele hoop spullen die ik graag wil laten smeden dus was het vanzelfsprekend dat ik na onze vorige fijne samenwerking bij hem aan de deur aanklopte.

In het verleden heb ik al vaak smeden gecontacteerd om bestellingen te plaatsen en heb daar uiteenlopende ervaringen mee. Het meerendeel van mijn gereedschap is op bestelling door Japanse smeden vervaardigd en afgezien van de in sommige gevallen jarenlange wachttijd ben ik altijd uiterst tevreden geweest door hun service bovenop het unieke vakmanschap. Hieronder een voorbeeld van enkele tsuki-nomi die ik twee jaar geleden bestelde en pas recentelijk in mijn bezit zijn. Het wachten was de moeite waard.

Met enkele andere smeden, niet Japans en niet verder benoemd, heb ik andere ervaringen. Alhoewel ook zij uitermate goede vaklui zijn en ik bekend ben met de hoge kwaliteit van hun werk ben ik er nog niet in geslaagd om meer dan een enkele bestelling te plaatsen. Voor één of andere duistere reden komen ze nooit toe aan het vervaardigen van mijn bestellingen of het beantwoorden van mijn berichten. Ik was dan ook blij verast tijdens de samenwerking met Joe. Misschien draagt zijn jeugdige leeftijd bij aan zijn enthousiasme en ik hoop dan ook dat hij deze gedrevenheid kan blijven opbrengen want ik heb nog wel een lijstje af te werken om het atelier verder met gesmeed gereedschap aan te vullen.

Een bankhaak is een stuk gereedschap dat ik bijna onontbeerlijk vind in het atelier van de schrijnwerker. De laatste jaren stammen mijn werkmethodes vooral uit de Japanse traditie maar dan nog vind dit eenvoudige stuk ijzer altijd zijn weg naar mijn minimalistische werkbank (lees schaafbalk). In ons atelier hebben we momenteel geen bankhaken en ik heb deze dan ook al gemist. Uit noodzaak dus de tweede bestelling die ik bij Joe wilde plaatsen. Ik ging aan de slag met het vergaren van informatie over bankhaken en is er best wel veel over te vinden. Ze staan in veel vakliteratuur beschreven en er zijn al replica’s gemaakt gebaseerd op de afbeeldingen uit het ondertussen erg bekende werk van Roubo.

Het ontwerp heb ik samen met onze lokale smid Joe besproken en ik heb er elementen aan toegevoegd die esthetisch goed voelde en mij met enige vrijheid gebaseerd op het klassieke ontwerp. Het oog wil ook wat en gereedschap moet goed in de hand liggen. Het belangrijkste is uiteraard de prestatie en de bankhaak moet doen waarvoor hij in het leven is geroepen en dat is het uitoefenen van kracht door spanning. Hij moet het werkstuk in een statische wurggreep vlak op de werkbank klemmen en het niet loslaten vooraleer er time out wordt gefloten. Het is de combinatie van een aantal verschillende aspecten die belangrijk zijn.

De spankracht wordt gedeeltelijk bepaald door de spanning en buigzaamheid van de bankhaak die tijdens het vastslaan bekomen wordt. De bankhaak is dus zodanig gesmeed dat deze een grote spanning kan verdragen en enige buigzaamheid bezit. Gietijzer kom dus niet in aanmerking maar desondanks wordt hier soms voor gekozen, ik vrees dat het dan enkel een kwestie van tijd is voordat zo’n haak het op zijn zwakste punt begeeft. De keuze van het materiaal liet ik aan Joe over hij heeft hier immers een veel beter inzicht in.

Uit al de verschillende modellen die ik zag heb ik enkele elementen geleend en dan samengevoegd tot een geheel dat mij veelbelovend leek. De hoek van de lip tov. De stang hebben we ongeveer op 83° bepaald. Dit cijfer vond ik terug in de literatuur en heb ik getoetst aan een voorbeeld.

De eerlijkheid gebied mij om te vertellen dat het niet enkel uit noodzaak van een bankhaak was dat ik besloot om weer een bestelling bij Joe te plaatsen en ik zal moet dit even nader toelichten. Vanaf onze eerste contact was het mij duidelijk dat hij erg getalenteerd was. En uit eigen ervaring als docent weet ik wat ertoe kan bijdragen om potentieel talent te laten open bloeien. Ik hoop dan ook nog verschillende projecten met Joe op poten te zetten en misschien hebben we dan binnen afzienbare tijd wel onze eigen lokale smid hier in de Lage Landen die zich heeft verdiept in het vervaardigen van houtbewerkings-gereedschap van hoge kwaliteit.

Buiten het plezier om zijn gereedschap te gebruiken heb ik hier geen enkel belang bij. Maar onrechtstreeks belangt het ons allemaal aan. Het ambacht van de smid en de schrijnwerker of timmerman is eigenlijk een symbiose. Om het met de woorden van M. Huyghebaert te zeggen uit zijn thesis over ‘Het Socialisatieproces binnen het Japanse Ambacht’. “Een timmerman kan niet zonder zijn werktuigen, en is dus afhankelijk van de smid die deze vervaardigd.” Daardoor heeft een daling in ieders beroep ook zijn weerslag op het andere ambacht. Ik voer voor mezelf ook vaak hetzelfde argument aan als ik moet kiezen tussen goedkoop en snel beschikbaar gereedschap of handgesmeed gerei. Het laatste is door het handwerk en gebruikte materiaal vaak ook veel duurder. En waarom zouden we dan niet kiezen om een bijdrage te leveren aan een ambacht dat nog steeds zo belangrijk is voor ons houtbewerkers? Dankzij de smid hebben we ons eigen ambacht tot een grote hoogte kunnen verheffen. Ik voel me dan ook solidair met hen en iedere zuur verdiende cent van mezelf die in de zak valt van een smid is dan een goede zaak.

Beter gereedschap is geen vereiste voor goed werk. Het zijn uiteindelijk de vaardigheden van de timmerman die de kwaliteit van het resultaat bepalen, zonder twijfel. Een stuk staal kunnen we ook in ons eigen vuur tot een beitel smeden en er fijn houtsnijwerk mee verrichten, daar hebben we geen handgesmede beitels van een smid voor nodig. Wat wel als een paal boven water staat is dat we ons hier in de westerse wereld op het topje van de welvaarts-pyramide bevinden en dat de meeste onder ons zich wel handgesmeed gereedschap zouden kunnen veroorloven. Het is hoofdzakelijk een kwestie van keuze. Waar willen we onze centen aan uitgeven. Zolang ik de keuze heb steun ik liefst mijn naaste ambachtslui.De symbiose berust op een delicate balans die in onze moderne tijd best ondersteund mag worden. Ik geloof nog altijd in een heropleving van het ambachtelijk beroep en dit past ook in het huidige gedachtengoed en de algemene bewustwording van de noodzaak naar een duurzaam bestaan. Het draagt allemaal bij tot het vervolledigen van de cirkel.

Ondertussen heeft Joe al een aantal stukken als prototype gemaakt om de grove vorm te bepalen en werkwijze te verbeteren. Hieronder zie je een eerste voorbeeld voor de vorm. De hoek zal nog worden aangepast en de details zijn nog niet zichtbaar maar het geeft al een goed idee.

 

Eén van de details die ik er graag had bij gezien is een verstevigde en afgeronde hoek daar waar de stang in de arm overgaat. Met veel ijver ging Joe weer aan de slag en stuurde mij enkele dagen geleden enkele foto’s door. Uiteindelijk zal er nog wel wat vijlwerk aan te pas komen om het geheel een een fijn en afgewerkt karakter te geven.

 

 

De afgeronde hoek is best wel wat extra smeedwerk en hierdoor zal het geheel iets duurder worden. Ik kan daar niet echt van wakker liggen en als er dan al zoveel moeite wordt gedaan om iets degelijk te vervaardigen is zou het zonde zijn om dan te gaan besparen op enkele kleine details. Ik verwacht spoedig meer foto’s van de voorbereidende werken en het zal niet lang meer duren voor ze in productie gaan veronderstel ik.

Voor diegene die interesse hebben om eventueel een exemplaar te bestellen gelieve een bericht achter te laten. Je email moet je niet in het bericht zelf vermelden vermits je deze al opgeeft. Zo blijf je gevrijwaard van spam. Als je de verdere ontwikkelingen wil volgen kan je ook altijd de ‘folow’ knop gebruiken, dan wordt je automatisch op de hoogte gehouden. Bedankt om langs te komen bij ‘Het Verhaal van de Timmerman’.

Advertisements