Boom en Maan

by Mathieu

Als vervolg op de serie Eindeloze Zoektocht had ik graag eens gekeken naar de wijze of beter gezegd het tijdstip wanneer bomen best gerooid kunnen worden. Het is algemeen bekend dat bomen best tijdens de winter gekapt worden, maar vaak eindigt daar onze kennis en begrijpen we eigenlijk niet waarom dit zo is. Toen ik begreep dat de kwaliteit van hout als materiaal heel erg onderhevig is aan de wijze van het kappen en de zorgvuldigheid van het zagen en drogen heb ik me verder in het onderwerp verdiept. Eén van deze belangrijke aspecten wil ik vandaag verder toelichten. Namelijk het geschikte tijdstip voor het rooien van bomen en hoe deze de kwaliteit van het verkregen materiaal beïnvloed. De sapstroom en de wijze hoe we hier rekening mee houden bij het rooien en verwerken van de stam is hierbij doorslaggevend. We zullen dit dus uitdiepen en onderzoeken hoe we hiermee kunnen omgaan om hout te oogsten dat stabiel is en een hoge duurzaamheid heeft.

Er wordt tegenwoordig nog nauwelijks rekening gehouden met subtiele details bij het vellen van bomen die uiteindelijk zo belangrijk kunnen zijn om het beste materiaal te bekomen. Ze worden soms beschouwd als zijnde niet relevant. Dat deze niet relevant zijn voor de massaproductie van de houtindustrie kan ik nog aannemen vermits het heel wat aanpassing zou vergen om goede praktijk op grote schaal toe te passen. Het is echter niet onmogelijk en het komt neer op het afwegen van de balans. Wat weegt het zwaarste door? Snel winstbejag of het verkrijgen van kwalitatief materiaal met een milieu-bevorderende* waarde.

Het is soms een controversieel onderwerp dat wel eens wordt afgedaan als een vage stelling enkel erkend door de new-age beweging maar niets is minder waar. Wetenschappelijk zijn er weinig bewijzen omdat er eenvoudigweg te weinig onderzoek is naar verricht. We zullen onze stelling wel degelijk vanuit een empirisch standpunt benaderen maar dat wil daarom niet zeggen dat ik daarom een diep gefundeerde wetenschappelijk bewijs hiervoor zal leveren. Dat valt compleet buiten mijn doelstelling.

Onlangs had ik de kans om tijdens een seminarie met een gerenommeerde Duitse bioloog Dr. Peter Nick te spreken, hoofd van het Botanisch Instituut in Karlsruhe. Hij was er van overtuigd dat de positie van de maan, de seizoenen en een welbepaald tijdstip zeker invloed uitoefenen op fauna en flora. In welke mate kon hij niet zeggen omdat er nog geen noemenswaardig onderzoek naar is uitgevoerd en hij benadrukte daar nog eens bij dat ondanks we wel al iets over planten en bomen weten onze kennis in het niets vervaagt bij wat er nog te weten valt.

De sapstroom die door een boom vloeit is afhankelijk van het seizoen en logischer wijze is deze groter tijdens de lente en de zomer dan tijdens de winter maanden. Dit verschilt voor loof of naaldbomen en bij deze laatste die hun bladeren niet verliezen is het verschil vaak minder groot maar daarom niet te verwaarlozen. Het beïnvloeden van de sapstroom wordt al sinds mensenheugenis toegepast door bijvoorbeeld bomen te ringen.

Op de bovenstaande foto zien we een geringde Beuk en alhoewel het ‘ringen’ hier niet erg deskundig is uitgevoerd met een bijl zorgt dit ervoor dat de neerwaartse sapstroom die de voedingsstoffen zoals water, eiwitten en suikers van het groen naar de wortels voert belemmerd wordt. Dat zal er uiteindelijk voor zorgen dat deze boom sterft. De wortels zullen eerst afsterven en de boom zal zich niet meer van voedsel kunnen voorzien. Voor het deskundig vellen van bomen is dit geen goede praktijk maar het illustreert wel hoe we eenvoudig, een grote, in dit geval dramatische, invloed kunnen uitoefen op de de sapstroom van een boom en hoe kritisch deze is voor zijn voortbestaan.

De cycli van de seizoenen spelen de grootste rol in de hoeveelheid sappen die door cellen wordt aan- en afgevoerd. De sapstroom is in onze contreien anders dan bijvoorbeeld in de tropen waar de klimatologische omstandigheden voor andere condities zorgen. We zullen ons beperken tot onze gebieden met een meer gematigd klimaat. Voor onze lage landen en omstreken kunnen we zeggen dat de sapstroom begint af te nemen als de herfst begint en weer actiever op gang komt als de lente aantreed. Als de herfst goed en wel begonnen is, tot het midden van de winter kunnen we ons het best voorzien van verse stammen.

Een andere goede praktijk is het wateren van een stam. Dit gebeurt kort na het vellen en de bomen blijven soms jaren in een daarvoor voorzien reservoir liggen. Soms worden ze gewaterd tijdens het transport als ze vervoerd worden als vlot over een stroom of ze worden bewaard in een vijver of balkengat zoals te zien op de foto hieronder.

Tijdens het wateren wordt de stam verzadigd met water en krijgen de sappen de kans om uit de stam te wassen. Die sappen kunnen bacteriën en fungi aantrekken en door deze te elimineren verhoogt de duurzaamheid van het hout. De interne spanning die gevormd wordt door het verschil in vochtgehalte op verschillende plaatsen in de stam wordt zo eveneens opgeheven. Wateren resulteert dus in stabieler en duurzamer hout.

Als men bijvoorbeeld een Eik net voor de herfst velt en deze nog enkel maanden laat liggen zullen de bladeren nog de kans krijgen om te schieten. Zo onttrekken deze nog zo veel mogelijk sap uit de stam totdat deze is opgebruikt en het gebladerte afsterft. Het spint kan worden aangetast maar dat wordt uiteindelijk toch verwijderd en het kernhout zal nog in uitstekende conditie verkeren. De stam zal na het verzagen en zorgvuldig drogen goed materiaal opleveren omdat er weeral zo weinig mogelijk sap in de stam overbleef. Zeker bij naaldhout waar het blad groen blijft is dit iets om in acht te nemen.

Het is ook belangrijk om te begrijpen hoe het vocht uit een stam verdampt. Er is een verschil tussen intercellulair vocht en celgebonden vocht. Het vocht tussen de cellen moet langzaam verdampen, dus in de buitenlucht vrij van direct zonlicht en te hoge temperaturen. Daarna verdampt het celgebonden vocht en begint er duidelijk krimp op te treden.

Ook het tijdstip van de dag beïnvloed de sapstroom zo zal er op het einde van de ochtend sneller sap door de boom stromen om hem te voorzien van de nodige voedingsstoffen. ‘s Nachts is de sapstroom het traagst en kunnen we concluderen dat de boom zich in rust bevind.

De maan is de dichtstbijzijnde natuurlijke satelliet die een ongelooflijke aantrekkingskracht uitoefent op onze aarde. Ze beweegt de zeeën over de hele wereld en beïnvloed waarschijnlijk zowat alles wat leeft. Ook de sapstroom is in hoge mate onderhevig aan haar invloed. Zo was het weleer bekende wijsheid dat een boom geveld moest worden met afnemende maan om stabiel hout op te leveren. Een boom geveld tijdens afnemende maan zaagt en schaaft gemakkelijker als we de getuigenissen van boomzagers mogen geloven.

Vorig jaar bouwde ik, hoofdzakelijk met handgereedschap, een geitenstal in Spanje. We velden ongeveer dertig bomen voor de constructie en het was toen dat ik voor het eerst rekening begon te houden met de stand van de maan en me bewust werd van de verschillen in het resulterende hout. Het duurde niet lang vooraleer ik zeer duidelijk het verschil merkte in bewerking, stabiliteit en droogsnelheid van het verkregen materiaal. Ik moest  en zou hier meer over weten en sindsdien ben ik regelmatig op zoek geweest naar informatie hierover.

Het blijkt dat het niet eenvoudig is om hier veel over terug te vinden. Erwin Thoma, een Duits timmerman, heeft er in één van zijn boeken over geschreven maar ik kreeg nog niet de kans om het te lezen, mijn Duits is ook niet geweldig. En dan heb ik nog drie pagina’s uit een ander Duits boek over timmerwerk waarin het vellen beschreven staat en hoe je rekening kan houden met de stand van de maan en de invloed op het hout. Bij deze doe ik dan ook een officiële oproep moest er iemand zijn die zich geroepen voelt om me te helpen met de vertaling. Uiteraard krijgt deze goede ziel dan het nodige krediet voor zijn werk.

Hieronder vind je de vertaling van een maankalender uit Litouwen. Deze werd mij toegezonden door een bevriend timmerman. Ik heb geprobeerd om deze te vertalen met de hulp van g00gle maar met weinig succes. De tekst blijft spijtig genoeg op zijn minst obscuur en laat veel aan de verbeelding over. Daarenboven is deze in Litouwen opgemaakt en meer dan honderd jaar oud dus is de bruikbaarheid voor ons hier in de Lage Landen te verwaarlozen. Vaak worden tijdstippen aangeduid met een benaming uit de dierenriem, een rechtstreeks verband met astrologie zie ik hier niet in. ik interpreteer het eerder als de aanduiding van een periode. Er staat bijvoorbeeld ‘Trees that will not burn’, dan veronderstel ik dat ermee wordt bedoeld word dat dit hout kan opleveren dat beter bestand is tegen hitte of vuur, in hoever dit al mogelijk is. Ik sta dan ook sceptish tegenover de inhoud van deze tekst maar ik blijf er nog steeds van overtuigd dat de invloed van de maan en het tijdstip in relatie met het seizoen een rol kunnen spelen in het verkrijgen van mooi, stabiel en duurzaam hout. Toch had ik de tekst hier graag ter illustratie aan toegevoegd en het is in dit voorbeeld niet de inhoud die belangrijk is maar eerder het achterliggende gedachtengoed. De praktijk om het juiste tijdstip te kiezen voor het vellen van bomen is niet iets ik wat ik nog in vraag stel. Het staat als een paal boven water dat dit belangrijk is. De vraag die mij rest is hoe ik me verder in de geheimen van deze kennis kan verdiepen en ze kan consequent kan toepassen in de praktijk.

Trees for tools and wood furniture manufacturing

The first eight days after the New Moon of Aquarius or fish days – carved wood remains strong, rot-proof and retains its volume, which is very important to the table and floor boards butted edges. Full Moon in Scorpio, which normally takes place in November – will be solid wood, non-slip and easy. you can use instruments and tools (brushes, ax handles, etc..), furniture components, chests, cupboards, etc.. in any case, it was immediately released from the bark: bark beetle tree cut down, scorpion sign, or cut down in a storm, a signal to attack. It perfectly replicates and attacks the healthy trees. Trees can be felled in the 26th For when that day falls on a waning moon, which happens every year.

Trees that will not decay

March should be cut in the last two days per month in descending fish mark (a day tend to be not every year). Alternate days: 1., 7., 25., 31. January and 1., 2. February. Alternate days Nr2.: warm summer days at the waxing moon – these days carved wood should be used immediately until dry – piles under the water, bathing bridges, etc. ..

Tree that does not burn

First March, preferably after sunset. Alternate days: new moon the weight of the sign (not sitting on the tree and can be handled immediately without drying) or the last day of December preceding the new moon and the last 48 h prior to the March new moon

Trees that do not sattle/shake down

The 21st December at between 11 and 12. That date is generally the best day for tree felling. Without these days, such trees may be cut in winter, only to wane moon started. Alternative date: February evenings after sunset descending a month, 27. September, each month, three days after new moon and 15., 8. September, if it is cancerous days, Tree, cut down the weight of the new month mark, and shake down and can be immediately treated. tree cut down in February after sunset, and yet, over time, become hard as a rock

Wood for firewood

October, ascending moon phase, i.e. the first seven days of the October new moon or crescent Moon after the winter solstice

wood as a building material

 AZ moon time the fish sign. waxing moon pass mark fish from September to March. these days carved wood planks and other timber will not be subject to ‘pests’ attack. Tree bridges, boats and rafts, concrete ring wells, basins, etc.. decreasing fish should be cut a month or cancer sign, then it will rot and nesatrūd

 Wood for floors and stems

 August, scorpion drawing – wood is lightweight, durable and flexible. The first day after the full moon sign cancer (this does not happen every year) carved wood is heavy, durable and flexible (such as wood floors under heavy load)

 Particularly strong tree

 The tree and nesprēgātu be resistant to high loads (eg furniture), should be cut the day before the new month of November. Equivalent to the day – 25. March, 29. June, 31. December. these days nesprēgā carved wood and crack. Felling trees with an ending to the bottom, but cutting the flat, left the crown for some time in the tree to extract the juice from the last. Wood, who once used in construction, in any case shall not crack. the best time for this tree felling is 24. June between 12 noon and 13. Trees can be immediately applied to rafters and other building elements.

Ik hoop dat de informatie in dit artikel bijdraagt aan jullie kennis over het vellen van bomen en inspireert om zelf op pad te gaan. Het is in eerste instantie mijn bedoeling om te illustreren dat het tijdstip, de verwerking en het drogen een zeer grote rol spelen voor het verkrijgen van goed en stabiel hout. Ik zal me in het onderwerp blijven verdiepen en hopelijk kan ik in de nabije toekomst meer praktisch bruikbare informatie ter beschikking stellen. Ideaal zou ik een maankalender kunnen samenstellen voor het vellen van bomen die geschikt is voor onze locatie.

*milieu-bevorderend: Ik wil hier van de gelegenheid gebruik maken om een nieuw begrip te introduceren. We zijn allemaal ondertussen zeer bekend met woorden zoals ecologisch of groene-… . Door het commercialiseren en het overdreven en foutief gebruik ervan probeer ik deze woorden te vermijden en ben ik op zoek gegaan naar een begrip dat beter aansluit bij de essentie van mijn eigen gedachtengoed. Milieu-bevorderend beschrijft beter wat een streefdoel kan zijn. Hiermee bedoel ik de praktijk van handelingen die een bevorderend effect hebben op onze omgeving en in grotere zin onze planeet. Milieuvriendelijk is een woord dat we vaak horen maar bij een kritische analyse van de zaken die zo worden benoemd constateer ik meestal dat het eerder gaat over een handeling die net wat minder vervuilend is dan diegene die ze vervangt. De omschrijving milieu-bevorderend laat minder aan de verbeelding over en zal hopelijk duidelijker worden geïnterpreteerd. 

 

Edit: Hier kan je de maan kalender tot maart 2013 vinden.

Advertisements