Fabula Lignarius

Month: September, 2012

Grindverk Modalen

Ondertussen ben ik al bijna een week terug thuis maar ik had de komende dagen toch nog graag verslag gebracht van mijn reis naar Noorwegen. Het was Axel Weller, een Duitse zimmerman en vriend van me, die mij in contact bracht met Arild Saetre en vertelde over het project in Modalen. Toen ik met de organisatie contact nam vertelde ik hen over mijn achtergrond en alhoewel de lijst van deelnemers al was vastgelegd lieten ze mij weten dat ze me nog graag aan de lijst hadden toegevoegd. Het project betreft een historisch nauwkeurige restauratie van een ‘stave’ schuur, of beter gezegd grindverk (=vakwerk), in het afgelegen gebied van Modalen in Noorwegen, een prachtige bergachtige streek aan de fjorden.

Zaterdag arriveerde ik rond 22.00u op de luchthaven in Bergen. Het was te laat om nog met één van de deelnemers af te spreken of om verder te reizen en vermits ik geen slaapgelegenheid had voorzien besloot ik maar om de nacht op de luchthaven door te brengen tot als ik dan op zondag mijn reis verder kon zetten. De betegelde luchthavenvloer is niet wat men zich bij een comfortabele slaapplek voorstelt maar niettemin vergaarde ik nog enkele goede uurtjes slaap met dromen over het zoete geluid van bijlen die regelmatig inslaan op de verse stammen naaldhout.

Ik was erg benieuwd naar de andere deelnemers, een internationaal gezelschap van timmerlui die allemaal al hun reputatie gevestigd hadden. Het zou een veelbelovende bijeenkomst worden van een gevarieerd en uiterst interessante groep vakmannen en -vrouwen. Er is altijd nog zoveel te leren in ons vak en zulke projecten zijn altijd de uitgelezen kans om mijn horizon te verruimen. Dat is dan ook één van mijn doelstellingen, zoveel mogelijk bijleren van de lokale houtbouwtraditie, zoveel mogelijk werk realiseren en goede contacten leggen.

Bergen. Ik vraag me vaak af wat mij bezield om altijd met zo’n zware rugzak op stap te zijn. Als het niet is om ergens op een godvergeten plek een obscure rotswand te gaan beklimmen dan ben ik wel onderweg naar een plek waar ik mijn gereedschap mee naartoe wil zeulen. Mijn twee grote passies zadelen me telkens op met een zware last, ook vaak figuurlijk. De mooiste dingen komen altijd tegen een grotere prijs denk ik dan. Toen ik in Bergen aankwam besloot ik toch maar om die fysieke last af te werpen en aan een kluis in het station ter bewaring te geven. Ik had namelijk nog een halve dag tijd te vullen met op zoek te gaan naar architecturale bezienswaardigheden. Ik had hieromtrent niets gepland en had zelfs niets opgezocht voor ik vertrok. Ik kijk altijd eerst naar de duidelijke orientatiepunten als ik mij in een onbekende stad bevindt en in Bergen was het dan ook de St. Johanneskerk die me eerst opviel. Kerken hebben vaak interessante details en houtwerk in hun interieur en daarom vind ik ze vaak een bezoek waard.

Aan de buitenzijde laat de Neo-Gothieke architectuur een solide en statische indruk na. De rode baksteen in combinatie met het groene koperoxide op de spitse torendaken geven een warme indruk welke ik niet gauw bij andere Gotische of Neogotische bouwwerken terugvind. Initieel was ik vooral gefascineerd door de poort en het gesmede beslag. Niets had me echter voorbereid voor wat ik in het interieur zou aantreffen. Ik kreeg al een flauw vermoeden toen ik in de inkomhal naar het plafond stond te staren en de gesmede luchter bewonderde die van het verlaagde plafond hing te schijnen. Het smeedwerk is typisch voor deze periode, het einde van de 19de eeuw.

Het is moeilijk om mijn verbazing te beschrijven toen ik het middenschip binnenwandelde en de eerste seconden wist ik  niet waar ik eerst moest kijken. Ik stond toen nog in de narthex onder het orgel en gaf mijn ogen de kost terwijl ik de gebogen schoren bewonderde die het balkon overeind houden. De stijl van de profielen en moluren is niet mijn persoonlijke favoriet maar ik kon mijzelf niet bedwingen om luidop amai te zeggen bij het aanschouwen van al dit fijne timmerwerk.

Het verlaagde en geïnclineerde plafond vond ik een boeiend aspect. Het geeft een gevoel van welbehagen dat met een recht plafond nooit bekomen kon worden. De stijlen zijn opgebouwd uit verschillende stukken maar nauwkeurig verbonden en dit kan je enkel zien als je het van erg dichtbij onderzoekt. Ik zette enkele stappen verder en mijn adem werd me letterlijk ontnomen toen ik de spitsbogen en gewelven van het middenship aanschouwde. Pas toen mijn nek begon te verstijven van naar het plafond te turen begon ik me stilaan verder in de kerk te bewegen. Ik werd vervuld met een gevoel van grote bewondering en ik het was alsof ik een prachtige ontdekking had gedaan. Ik was weeral op het juiste moment op de juiste plaats beland. Ik ben niet te weten gekomen welk product er werd gebruikt om het Dennenhout zo donker te kleuren en kan er enkel naar raden. Ik vermoed echter dat het teer is dat uit het wortelhout van Dennen gedistilleerd wordt, typisch voor deze regio.

Ongelooflijk indrukwekkend is de enige omschrijving van toepassing op de kruising. De priem van de nok in de kruising loopt naar onder uit en word ondersteund door schoren. De metalen ankers zijn uiteraard relatief modern en verraden de recente constructie van het monument. Let op de beplanking van het dakgedeelte waar de dwarsarmen en het koor samenkomen. De dakhelling heeft daar een dubbele inclinatie en de planken lopen horizontaal door waar de dakhelling hetzelfde is en zijn verticaal waar deze steiler is, dit accentueert het verschil. Uiteindelijk heb ik me in de kerk neergezet en ben enkele uren blijven rondstaren naar alle details om het geheel goed op me te laten inwerken.

Het transept genoot het meest van mijn aandacht en het is de moeite om het vanuit enkele verschillende perspectieven te bekijken.

Ik keek later nog uitvoerig naar de details van al het schrijnwerk maar moest uiteindelijk de kerk verlaten toen ze werd afgesloten. Een kort gesprek met de misdienaar leverde niet veel extra informatie op. Ik had graag meer te weten gekomen over de bouwers en geschiedenis van de constructie. In het Noors is er wel wat over te vinden maar daar ben ik spijtig genoeg weinig mee vooruit.

‘s Avonds werden we opgepikt door Arild Saetre één van de organisatoren van het project, en reisden we verder naar Modalen. Onderweg stopten we nog bij de lokale smid om wat smeedwerk op te halen en de warme maaltijd na onze aankomst voerde het bloed naar mijn maag waardoor ik maar snel mijn bedstede opzocht. Mijn verblijf in Noorwegen was mooi begonnen. In de volgende artikels zal ik project zelf verder beschrijven.

Advertisements

Haak op Bank 2

Er wordt nog volop verder gewerkt aam het ontwerp van de bankhaak. Dit is nog een prototype om de kromming in de hoek en de vorm van de arm beter te bepalen. Uiteraard zijn de verhoudingen nog niet definitief. Het wordt hoe langer hoe meer een veelbelovend project.

Haak op Bank

Enkele artikels geleden schreef ik reeds over een jonge smid Joe welke voor een project een partij smeednagels had vervaardigd. Als je nog niet de kans het te bekijken kan je het hier herlezen. Ik was onder de indruk van zijn werk en sindsdien bleven we in contact. Onlangs vroeg ik hem of hij zin had in het volgende smeedproject. Er zijn nog een hele hoop spullen die ik graag wil laten smeden dus was het vanzelfsprekend dat ik na onze vorige fijne samenwerking bij hem aan de deur aanklopte.

In het verleden heb ik al vaak smeden gecontacteerd om bestellingen te plaatsen en heb daar uiteenlopende ervaringen mee. Het meerendeel van mijn gereedschap is op bestelling door Japanse smeden vervaardigd en afgezien van de in sommige gevallen jarenlange wachttijd ben ik altijd uiterst tevreden geweest door hun service bovenop het unieke vakmanschap. Hieronder een voorbeeld van enkele tsuki-nomi die ik twee jaar geleden bestelde en pas recentelijk in mijn bezit zijn. Het wachten was de moeite waard.

Met enkele andere smeden, niet Japans en niet verder benoemd, heb ik andere ervaringen. Alhoewel ook zij uitermate goede vaklui zijn en ik bekend ben met de hoge kwaliteit van hun werk ben ik er nog niet in geslaagd om meer dan een enkele bestelling te plaatsen. Voor één of andere duistere reden komen ze nooit toe aan het vervaardigen van mijn bestellingen of het beantwoorden van mijn berichten. Ik was dan ook blij verast tijdens de samenwerking met Joe. Misschien draagt zijn jeugdige leeftijd bij aan zijn enthousiasme en ik hoop dan ook dat hij deze gedrevenheid kan blijven opbrengen want ik heb nog wel een lijstje af te werken om het atelier verder met gesmeed gereedschap aan te vullen.

Een bankhaak is een stuk gereedschap dat ik bijna onontbeerlijk vind in het atelier van de schrijnwerker. De laatste jaren stammen mijn werkmethodes vooral uit de Japanse traditie maar dan nog vind dit eenvoudige stuk ijzer altijd zijn weg naar mijn minimalistische werkbank (lees schaafbalk). In ons atelier hebben we momenteel geen bankhaken en ik heb deze dan ook al gemist. Uit noodzaak dus de tweede bestelling die ik bij Joe wilde plaatsen. Ik ging aan de slag met het vergaren van informatie over bankhaken en is er best wel veel over te vinden. Ze staan in veel vakliteratuur beschreven en er zijn al replica’s gemaakt gebaseerd op de afbeeldingen uit het ondertussen erg bekende werk van Roubo.

Het ontwerp heb ik samen met onze lokale smid Joe besproken en ik heb er elementen aan toegevoegd die esthetisch goed voelde en mij met enige vrijheid gebaseerd op het klassieke ontwerp. Het oog wil ook wat en gereedschap moet goed in de hand liggen. Het belangrijkste is uiteraard de prestatie en de bankhaak moet doen waarvoor hij in het leven is geroepen en dat is het uitoefenen van kracht door spanning. Hij moet het werkstuk in een statische wurggreep vlak op de werkbank klemmen en het niet loslaten vooraleer er time out wordt gefloten. Het is de combinatie van een aantal verschillende aspecten die belangrijk zijn.

De spankracht wordt gedeeltelijk bepaald door de spanning en buigzaamheid van de bankhaak die tijdens het vastslaan bekomen wordt. De bankhaak is dus zodanig gesmeed dat deze een grote spanning kan verdragen en enige buigzaamheid bezit. Gietijzer kom dus niet in aanmerking maar desondanks wordt hier soms voor gekozen, ik vrees dat het dan enkel een kwestie van tijd is voordat zo’n haak het op zijn zwakste punt begeeft. De keuze van het materiaal liet ik aan Joe over hij heeft hier immers een veel beter inzicht in.

Uit al de verschillende modellen die ik zag heb ik enkele elementen geleend en dan samengevoegd tot een geheel dat mij veelbelovend leek. De hoek van de lip tov. De stang hebben we ongeveer op 83° bepaald. Dit cijfer vond ik terug in de literatuur en heb ik getoetst aan een voorbeeld.

De eerlijkheid gebied mij om te vertellen dat het niet enkel uit noodzaak van een bankhaak was dat ik besloot om weer een bestelling bij Joe te plaatsen en ik zal moet dit even nader toelichten. Vanaf onze eerste contact was het mij duidelijk dat hij erg getalenteerd was. En uit eigen ervaring als docent weet ik wat ertoe kan bijdragen om potentieel talent te laten open bloeien. Ik hoop dan ook nog verschillende projecten met Joe op poten te zetten en misschien hebben we dan binnen afzienbare tijd wel onze eigen lokale smid hier in de Lage Landen die zich heeft verdiept in het vervaardigen van houtbewerkings-gereedschap van hoge kwaliteit.

Buiten het plezier om zijn gereedschap te gebruiken heb ik hier geen enkel belang bij. Maar onrechtstreeks belangt het ons allemaal aan. Het ambacht van de smid en de schrijnwerker of timmerman is eigenlijk een symbiose. Om het met de woorden van M. Huyghebaert te zeggen uit zijn thesis over ‘Het Socialisatieproces binnen het Japanse Ambacht’. “Een timmerman kan niet zonder zijn werktuigen, en is dus afhankelijk van de smid die deze vervaardigd.” Daardoor heeft een daling in ieders beroep ook zijn weerslag op het andere ambacht. Ik voer voor mezelf ook vaak hetzelfde argument aan als ik moet kiezen tussen goedkoop en snel beschikbaar gereedschap of handgesmeed gerei. Het laatste is door het handwerk en gebruikte materiaal vaak ook veel duurder. En waarom zouden we dan niet kiezen om een bijdrage te leveren aan een ambacht dat nog steeds zo belangrijk is voor ons houtbewerkers? Dankzij de smid hebben we ons eigen ambacht tot een grote hoogte kunnen verheffen. Ik voel me dan ook solidair met hen en iedere zuur verdiende cent van mezelf die in de zak valt van een smid is dan een goede zaak.

Beter gereedschap is geen vereiste voor goed werk. Het zijn uiteindelijk de vaardigheden van de timmerman die de kwaliteit van het resultaat bepalen, zonder twijfel. Een stuk staal kunnen we ook in ons eigen vuur tot een beitel smeden en er fijn houtsnijwerk mee verrichten, daar hebben we geen handgesmede beitels van een smid voor nodig. Wat wel als een paal boven water staat is dat we ons hier in de westerse wereld op het topje van de welvaarts-pyramide bevinden en dat de meeste onder ons zich wel handgesmeed gereedschap zouden kunnen veroorloven. Het is hoofdzakelijk een kwestie van keuze. Waar willen we onze centen aan uitgeven. Zolang ik de keuze heb steun ik liefst mijn naaste ambachtslui.De symbiose berust op een delicate balans die in onze moderne tijd best ondersteund mag worden. Ik geloof nog altijd in een heropleving van het ambachtelijk beroep en dit past ook in het huidige gedachtengoed en de algemene bewustwording van de noodzaak naar een duurzaam bestaan. Het draagt allemaal bij tot het vervolledigen van de cirkel.

Ondertussen heeft Joe al een aantal stukken als prototype gemaakt om de grove vorm te bepalen en werkwijze te verbeteren. Hieronder zie je een eerste voorbeeld voor de vorm. De hoek zal nog worden aangepast en de details zijn nog niet zichtbaar maar het geeft al een goed idee.

 

Eén van de details die ik er graag had bij gezien is een verstevigde en afgeronde hoek daar waar de stang in de arm overgaat. Met veel ijver ging Joe weer aan de slag en stuurde mij enkele dagen geleden enkele foto’s door. Uiteindelijk zal er nog wel wat vijlwerk aan te pas komen om het geheel een een fijn en afgewerkt karakter te geven.

 

 

De afgeronde hoek is best wel wat extra smeedwerk en hierdoor zal het geheel iets duurder worden. Ik kan daar niet echt van wakker liggen en als er dan al zoveel moeite wordt gedaan om iets degelijk te vervaardigen is zou het zonde zijn om dan te gaan besparen op enkele kleine details. Ik verwacht spoedig meer foto’s van de voorbereidende werken en het zal niet lang meer duren voor ze in productie gaan veronderstel ik.

Voor diegene die interesse hebben om eventueel een exemplaar te bestellen gelieve een bericht achter te laten. Je email moet je niet in het bericht zelf vermelden vermits je deze al opgeeft. Zo blijf je gevrijwaard van spam. Als je de verdere ontwikkelingen wil volgen kan je ook altijd de ‘folow’ knop gebruiken, dan wordt je automatisch op de hoogte gehouden. Bedankt om langs te komen bij ‘Het Verhaal van de Timmerman’.

Meer Deur

Sinds kort heb ik op maandag een bijkomende job als leraar schrijnwerkerij – timmerman bij Syntra in Limburg. Daar geef ik les aan een klas vol jeugdig talent in de beroeps technische vorming. Best leuk om die jonge knapen te zien open bloeien als ze maar interessante leerstof of opdrachten krijgen voorgeschoteld. Het zorgt er natuurlijk wel voor dat ik minder tijd in het atelier kan doorbrengen. Ik heb me deze week dan ook nog met correspondentie moeten bezig houden vermits ik zaterdag naar Modalen in Noorwegen vertrek om deel te nemen aan een restauratieproject van een ‘stave‘ schuur. Daar zal ik ongetwijfeld nog uitgebreid over berichten van zodra ik weer terug ben.

Door al die andere leuke nevenbezigheden is de vooruitgang aan de deur maar traag gevorderd. Niettemin omdat ik dan nog één van de planken onnauwkeurig had voorbereid en tijdens het dimensioneren even het oppervlakte had gestreeld met de tanden van de cirkelzaag. ‘Call in the Fixer’.

Rechts ligt een plankje Eik dat ik selecteerde op kleur en nerf om daarmee een stuk in te leggen en de vuile cirkelzaag snede te repareren. Met pijlen duid ik de richting van de nerf aan zodat ik het in de juiste richting inleg. Dit is uiteraard belangrijk als je het daarna weer glanzend glad wil schaven. Ik snij dan het inleg-stuk in de juiste vorm nadat het vandikte is gebracht. Op de foto zie je dat de zijkanten naar binnen toe zijn afgeschuind, dit is belangrijk om een mooie pasvorm te bekomen.

Daarna wordt het inleg-stuk op de juiste plaats afgetekend. Als je dan de lijn weg snijd zal het bekomen gat iets kleiner zijn dan het stuk en dat is net wat je wil.

Nauwkeurig uitsnijden is uiteraard de boodschap. Vooral de scherpe hoeken dienen extra aandacht te krijgen.

Voor inlegwerk gebruik ik liefst watervaste lijm omdat er altijd het gevaar bestaat dat het weer wil loskomen.

Een beetje bijschaven.

Buiten het feit dat deze fout me weer een halfuur tijd heeft gekost is het resultaat wel ok. De nerf en kleur sluiten mooi aan en dat is waar ik naar streefde. Ik hou niet van contrasterende houtsoorten en probeer deze over het algemeen te vermijden. Het is een leuk detail waar ik de klant op kan wijzen en deze imperfecties illustreren het handwerk dat bij dit project komt kijken. Op de naad kan je nog een beetje de groene kleur van mijn pen zien maar dat wordt er wel uitgeschaafd bij de afwerking.

De pennen die voor iedere regel verschillend zijn wilde ik oorspronkelijk snel uit de hand met de cirkelzaag snijden. Normaal lukt dat wel goed maar na enkele te hebben gesneden ben ik toch maar naar de ryoba overgeschakeld en realiseerde ik me dat handgereedschap toch wel weer sneller en nauwkeuriger is. Alhoewel je de pennen niet ziet vind ik ik die kleine fouten op de wang van de pen, al zijn ze maar een tiende van een millimeter, toch storend. Het zal het passen, het uiterlijk en de structurele integriteit zal niet nadelig beïnvloeden worden maar het is zeker een steek die ik daar liet vallen.

Dubbele pennen, dubbele pennen met spatpen en een enkele met een spatpen. Leuker om te maken als ze allemaal verschillend zijn maar eerst en vooral was het de beste keuze in iedere verschillende situatie. Ook nog een paar gaten gekapt door het stootbord dat onderaan zal worden gemonteerd.

En dan schuin verbreed aan de buitenkant zodat ze kunnen worden opgewigt.

Ondertussen zijn alle onderdelen gefabriceerd en kan ik morgen met veel plezier alles met de hand glad schaven. De installatie van het beslag en assemblage zal moeten wachten tot als ik terug ben van Noorwegen.

Het verkeer op mijn blog is de laatste tijd sterk aan het groeien en daarom heb ik ook nog een ‘follow’ knop toegevoegd onderaan de pagina. Als je op de hoogte wil worden gehouden van nieuwe artikels kan je daar simpelweg op drukken en je email adres achterlaten. Je hoeft er geen schrik van te hebben. Nee nee, het is ok, druk maar gewoon. Geen spam of andere rotzooi, gewoon een bericht als mijn pen weer los gaat.

Bedankt om langs te komen en commentaar is altijd welkom.

Eiken Voordeur

De laatste dagen heb ik veel plezier aan het maken van een eiken deur voor een klant. Ik dacht om maar al wat foto’s te delen en zal de komende dagen de constructie verder illustreren. De klanten wilden een deur met verticale beplanking van ongelijke breedte waarvan het kader aan de buitenzijde niet zichtbaar is. Vermits ik geen metalen verbindingstukken wil gebruiken zoals schroeven of gewone nagels moest ik een beetje creatief zijn met de verbindingen en het ontwerp.

Na al het materiaal machinaal gedimensioneerd te hebben kan ik mijn handgereedschap weer boven halen om de verbindingen uit te snijden.

Dubbele verstekken met een verschillende hoek zijn altijd een uitdaging om naadloos te laten sluiten.

Enkele onderdelen van de chambrang. Het materiaal is prachtig gedroogde eik, het zal er goed uitzien als alles glanzend glad is geschaafd.

Een gat voor een toognagel. Het zal nog verbreed moeten worden aan twee zijden. Om het stootbord te bevestigen zal ik een nieuwe verbinding uitproberen waarbij de toognagels op twee manieren een structurele functie krijgen. Het is altijd leuk om nieuwe dingen uit te proberen. Je kan de komende week nog wel foto’s verwachten van de vordering van dit project en de assemblage.

Boom en Maan

Als vervolg op de serie Eindeloze Zoektocht had ik graag eens gekeken naar de wijze of beter gezegd het tijdstip wanneer bomen best gerooid kunnen worden. Het is algemeen bekend dat bomen best tijdens de winter gekapt worden, maar vaak eindigt daar onze kennis en begrijpen we eigenlijk niet waarom dit zo is. Toen ik begreep dat de kwaliteit van hout als materiaal heel erg onderhevig is aan de wijze van het kappen en de zorgvuldigheid van het zagen en drogen heb ik me verder in het onderwerp verdiept. Eén van deze belangrijke aspecten wil ik vandaag verder toelichten. Namelijk het geschikte tijdstip voor het rooien van bomen en hoe deze de kwaliteit van het verkregen materiaal beïnvloed. De sapstroom en de wijze hoe we hier rekening mee houden bij het rooien en verwerken van de stam is hierbij doorslaggevend. We zullen dit dus uitdiepen en onderzoeken hoe we hiermee kunnen omgaan om hout te oogsten dat stabiel is en een hoge duurzaamheid heeft.

Er wordt tegenwoordig nog nauwelijks rekening gehouden met subtiele details bij het vellen van bomen die uiteindelijk zo belangrijk kunnen zijn om het beste materiaal te bekomen. Ze worden soms beschouwd als zijnde niet relevant. Dat deze niet relevant zijn voor de massaproductie van de houtindustrie kan ik nog aannemen vermits het heel wat aanpassing zou vergen om goede praktijk op grote schaal toe te passen. Het is echter niet onmogelijk en het komt neer op het afwegen van de balans. Wat weegt het zwaarste door? Snel winstbejag of het verkrijgen van kwalitatief materiaal met een milieu-bevorderende* waarde.

Het is soms een controversieel onderwerp dat wel eens wordt afgedaan als een vage stelling enkel erkend door de new-age beweging maar niets is minder waar. Wetenschappelijk zijn er weinig bewijzen omdat er eenvoudigweg te weinig onderzoek is naar verricht. We zullen onze stelling wel degelijk vanuit een empirisch standpunt benaderen maar dat wil daarom niet zeggen dat ik daarom een diep gefundeerde wetenschappelijk bewijs hiervoor zal leveren. Dat valt compleet buiten mijn doelstelling.

Onlangs had ik de kans om tijdens een seminarie met een gerenommeerde Duitse bioloog Dr. Peter Nick te spreken, hoofd van het Botanisch Instituut in Karlsruhe. Hij was er van overtuigd dat de positie van de maan, de seizoenen en een welbepaald tijdstip zeker invloed uitoefenen op fauna en flora. In welke mate kon hij niet zeggen omdat er nog geen noemenswaardig onderzoek naar is uitgevoerd en hij benadrukte daar nog eens bij dat ondanks we wel al iets over planten en bomen weten onze kennis in het niets vervaagt bij wat er nog te weten valt.

De sapstroom die door een boom vloeit is afhankelijk van het seizoen en logischer wijze is deze groter tijdens de lente en de zomer dan tijdens de winter maanden. Dit verschilt voor loof of naaldbomen en bij deze laatste die hun bladeren niet verliezen is het verschil vaak minder groot maar daarom niet te verwaarlozen. Het beïnvloeden van de sapstroom wordt al sinds mensenheugenis toegepast door bijvoorbeeld bomen te ringen.

Op de bovenstaande foto zien we een geringde Beuk en alhoewel het ‘ringen’ hier niet erg deskundig is uitgevoerd met een bijl zorgt dit ervoor dat de neerwaartse sapstroom die de voedingsstoffen zoals water, eiwitten en suikers van het groen naar de wortels voert belemmerd wordt. Dat zal er uiteindelijk voor zorgen dat deze boom sterft. De wortels zullen eerst afsterven en de boom zal zich niet meer van voedsel kunnen voorzien. Voor het deskundig vellen van bomen is dit geen goede praktijk maar het illustreert wel hoe we eenvoudig, een grote, in dit geval dramatische, invloed kunnen uitoefen op de de sapstroom van een boom en hoe kritisch deze is voor zijn voortbestaan.

De cycli van de seizoenen spelen de grootste rol in de hoeveelheid sappen die door cellen wordt aan- en afgevoerd. De sapstroom is in onze contreien anders dan bijvoorbeeld in de tropen waar de klimatologische omstandigheden voor andere condities zorgen. We zullen ons beperken tot onze gebieden met een meer gematigd klimaat. Voor onze lage landen en omstreken kunnen we zeggen dat de sapstroom begint af te nemen als de herfst begint en weer actiever op gang komt als de lente aantreed. Als de herfst goed en wel begonnen is, tot het midden van de winter kunnen we ons het best voorzien van verse stammen.

Een andere goede praktijk is het wateren van een stam. Dit gebeurt kort na het vellen en de bomen blijven soms jaren in een daarvoor voorzien reservoir liggen. Soms worden ze gewaterd tijdens het transport als ze vervoerd worden als vlot over een stroom of ze worden bewaard in een vijver of balkengat zoals te zien op de foto hieronder.

Tijdens het wateren wordt de stam verzadigd met water en krijgen de sappen de kans om uit de stam te wassen. Die sappen kunnen bacteriën en fungi aantrekken en door deze te elimineren verhoogt de duurzaamheid van het hout. De interne spanning die gevormd wordt door het verschil in vochtgehalte op verschillende plaatsen in de stam wordt zo eveneens opgeheven. Wateren resulteert dus in stabieler en duurzamer hout.

Als men bijvoorbeeld een Eik net voor de herfst velt en deze nog enkel maanden laat liggen zullen de bladeren nog de kans krijgen om te schieten. Zo onttrekken deze nog zo veel mogelijk sap uit de stam totdat deze is opgebruikt en het gebladerte afsterft. Het spint kan worden aangetast maar dat wordt uiteindelijk toch verwijderd en het kernhout zal nog in uitstekende conditie verkeren. De stam zal na het verzagen en zorgvuldig drogen goed materiaal opleveren omdat er weeral zo weinig mogelijk sap in de stam overbleef. Zeker bij naaldhout waar het blad groen blijft is dit iets om in acht te nemen.

Het is ook belangrijk om te begrijpen hoe het vocht uit een stam verdampt. Er is een verschil tussen intercellulair vocht en celgebonden vocht. Het vocht tussen de cellen moet langzaam verdampen, dus in de buitenlucht vrij van direct zonlicht en te hoge temperaturen. Daarna verdampt het celgebonden vocht en begint er duidelijk krimp op te treden.

Ook het tijdstip van de dag beïnvloed de sapstroom zo zal er op het einde van de ochtend sneller sap door de boom stromen om hem te voorzien van de nodige voedingsstoffen. ‘s Nachts is de sapstroom het traagst en kunnen we concluderen dat de boom zich in rust bevind.

De maan is de dichtstbijzijnde natuurlijke satelliet die een ongelooflijke aantrekkingskracht uitoefent op onze aarde. Ze beweegt de zeeën over de hele wereld en beïnvloed waarschijnlijk zowat alles wat leeft. Ook de sapstroom is in hoge mate onderhevig aan haar invloed. Zo was het weleer bekende wijsheid dat een boom geveld moest worden met afnemende maan om stabiel hout op te leveren. Een boom geveld tijdens afnemende maan zaagt en schaaft gemakkelijker als we de getuigenissen van boomzagers mogen geloven.

Vorig jaar bouwde ik, hoofdzakelijk met handgereedschap, een geitenstal in Spanje. We velden ongeveer dertig bomen voor de constructie en het was toen dat ik voor het eerst rekening begon te houden met de stand van de maan en me bewust werd van de verschillen in het resulterende hout. Het duurde niet lang vooraleer ik zeer duidelijk het verschil merkte in bewerking, stabiliteit en droogsnelheid van het verkregen materiaal. Ik moest  en zou hier meer over weten en sindsdien ben ik regelmatig op zoek geweest naar informatie hierover.

Het blijkt dat het niet eenvoudig is om hier veel over terug te vinden. Erwin Thoma, een Duits timmerman, heeft er in één van zijn boeken over geschreven maar ik kreeg nog niet de kans om het te lezen, mijn Duits is ook niet geweldig. En dan heb ik nog drie pagina’s uit een ander Duits boek over timmerwerk waarin het vellen beschreven staat en hoe je rekening kan houden met de stand van de maan en de invloed op het hout. Bij deze doe ik dan ook een officiële oproep moest er iemand zijn die zich geroepen voelt om me te helpen met de vertaling. Uiteraard krijgt deze goede ziel dan het nodige krediet voor zijn werk.

Hieronder vind je de vertaling van een maankalender uit Litouwen. Deze werd mij toegezonden door een bevriend timmerman. Ik heb geprobeerd om deze te vertalen met de hulp van g00gle maar met weinig succes. De tekst blijft spijtig genoeg op zijn minst obscuur en laat veel aan de verbeelding over. Daarenboven is deze in Litouwen opgemaakt en meer dan honderd jaar oud dus is de bruikbaarheid voor ons hier in de Lage Landen te verwaarlozen. Vaak worden tijdstippen aangeduid met een benaming uit de dierenriem, een rechtstreeks verband met astrologie zie ik hier niet in. ik interpreteer het eerder als de aanduiding van een periode. Er staat bijvoorbeeld ‘Trees that will not burn’, dan veronderstel ik dat ermee wordt bedoeld word dat dit hout kan opleveren dat beter bestand is tegen hitte of vuur, in hoever dit al mogelijk is. Ik sta dan ook sceptish tegenover de inhoud van deze tekst maar ik blijf er nog steeds van overtuigd dat de invloed van de maan en het tijdstip in relatie met het seizoen een rol kunnen spelen in het verkrijgen van mooi, stabiel en duurzaam hout. Toch had ik de tekst hier graag ter illustratie aan toegevoegd en het is in dit voorbeeld niet de inhoud die belangrijk is maar eerder het achterliggende gedachtengoed. De praktijk om het juiste tijdstip te kiezen voor het vellen van bomen is niet iets ik wat ik nog in vraag stel. Het staat als een paal boven water dat dit belangrijk is. De vraag die mij rest is hoe ik me verder in de geheimen van deze kennis kan verdiepen en ze kan consequent kan toepassen in de praktijk.

Trees for tools and wood furniture manufacturing

The first eight days after the New Moon of Aquarius or fish days – carved wood remains strong, rot-proof and retains its volume, which is very important to the table and floor boards butted edges. Full Moon in Scorpio, which normally takes place in November – will be solid wood, non-slip and easy. you can use instruments and tools (brushes, ax handles, etc..), furniture components, chests, cupboards, etc.. in any case, it was immediately released from the bark: bark beetle tree cut down, scorpion sign, or cut down in a storm, a signal to attack. It perfectly replicates and attacks the healthy trees. Trees can be felled in the 26th For when that day falls on a waning moon, which happens every year.

Trees that will not decay

March should be cut in the last two days per month in descending fish mark (a day tend to be not every year). Alternate days: 1., 7., 25., 31. January and 1., 2. February. Alternate days Nr2.: warm summer days at the waxing moon – these days carved wood should be used immediately until dry – piles under the water, bathing bridges, etc. ..

Tree that does not burn

First March, preferably after sunset. Alternate days: new moon the weight of the sign (not sitting on the tree and can be handled immediately without drying) or the last day of December preceding the new moon and the last 48 h prior to the March new moon

Trees that do not sattle/shake down

The 21st December at between 11 and 12. That date is generally the best day for tree felling. Without these days, such trees may be cut in winter, only to wane moon started. Alternative date: February evenings after sunset descending a month, 27. September, each month, three days after new moon and 15., 8. September, if it is cancerous days, Tree, cut down the weight of the new month mark, and shake down and can be immediately treated. tree cut down in February after sunset, and yet, over time, become hard as a rock

Wood for firewood

October, ascending moon phase, i.e. the first seven days of the October new moon or crescent Moon after the winter solstice

wood as a building material

 AZ moon time the fish sign. waxing moon pass mark fish from September to March. these days carved wood planks and other timber will not be subject to ‘pests’ attack. Tree bridges, boats and rafts, concrete ring wells, basins, etc.. decreasing fish should be cut a month or cancer sign, then it will rot and nesatrūd

 Wood for floors and stems

 August, scorpion drawing – wood is lightweight, durable and flexible. The first day after the full moon sign cancer (this does not happen every year) carved wood is heavy, durable and flexible (such as wood floors under heavy load)

 Particularly strong tree

 The tree and nesprēgātu be resistant to high loads (eg furniture), should be cut the day before the new month of November. Equivalent to the day – 25. March, 29. June, 31. December. these days nesprēgā carved wood and crack. Felling trees with an ending to the bottom, but cutting the flat, left the crown for some time in the tree to extract the juice from the last. Wood, who once used in construction, in any case shall not crack. the best time for this tree felling is 24. June between 12 noon and 13. Trees can be immediately applied to rafters and other building elements.

Ik hoop dat de informatie in dit artikel bijdraagt aan jullie kennis over het vellen van bomen en inspireert om zelf op pad te gaan. Het is in eerste instantie mijn bedoeling om te illustreren dat het tijdstip, de verwerking en het drogen een zeer grote rol spelen voor het verkrijgen van goed en stabiel hout. Ik zal me in het onderwerp blijven verdiepen en hopelijk kan ik in de nabije toekomst meer praktisch bruikbare informatie ter beschikking stellen. Ideaal zou ik een maankalender kunnen samenstellen voor het vellen van bomen die geschikt is voor onze locatie.

*milieu-bevorderend: Ik wil hier van de gelegenheid gebruik maken om een nieuw begrip te introduceren. We zijn allemaal ondertussen zeer bekend met woorden zoals ecologisch of groene-… . Door het commercialiseren en het overdreven en foutief gebruik ervan probeer ik deze woorden te vermijden en ben ik op zoek gegaan naar een begrip dat beter aansluit bij de essentie van mijn eigen gedachtengoed. Milieu-bevorderend beschrijft beter wat een streefdoel kan zijn. Hiermee bedoel ik de praktijk van handelingen die een bevorderend effect hebben op onze omgeving en in grotere zin onze planeet. Milieuvriendelijk is een woord dat we vaak horen maar bij een kritische analyse van de zaken die zo worden benoemd constateer ik meestal dat het eerder gaat over een handeling die net wat minder vervuilend is dan diegene die ze vervangt. De omschrijving milieu-bevorderend laat minder aan de verbeelding over en zal hopelijk duidelijker worden geïnterpreteerd. 

 

Edit: Hier kan je de maan kalender tot maart 2013 vinden.